תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ

00 .סא

ז1ה אתא קאועאצםפחם

יע 4 ט

שא9ט10010006 1.42412

צצפצט,ז4,ע 48 זא /1נ1 08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מופ!נפמסזצ

2

אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו

פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

קאַדי מאָלאָדאָווסקי

חהשוונדיקע נעכט

לידער

1 9 2 7

ווילנער פאַרלאַג פון בּ. קלעצקין

ילנער פארלאן

.4 הי

מאא 201 אז פפזאות?

| (30161826) 6001 00065200600146,, -- ,010600811'א .16 סמ//ר ,21602102 .8 *1001649116 .0ע 10,, גומזגעטצן

חזשוונדיקע נעכט . פרויען:לידער יי אָפּגעשיטע בּלעטעף . אָטװאַצץל . . . . צעסקירן + + . . אין בּלויען בּאַגינען . ס'איז הײיגט אַ שטילער דאָישט. .‏ א .2 תפילות. . +‏ + 6 א מצבה /. . . 2 ילײיםיגרונט. .2 אַרעמע ווייבצר

1 4 ז 9 3 3 8 פ ג 5 1 8 5 פּ 5 4 1 צ * 1 : 6 * 1 ש ג: 2 כּ 8 5 5 3 * 6 8 48 1 9 יי

=!

חשוונדיקסע נעכט,

אין חשוונדיקע נעכט

יט

קומען דאגות אָן, װי מידע פערד מיט שווערע קעפּ;

און שלעפּן זיך הינטער די פענסטער פון די הייזער. ‏ שלאָפן ניט חלאים

און טראַכטן וועגן נאַסער ערד, |

און אלטע פילן פוילקייט אין די בּיינער,

און מיידלעך האַלטן פּנימער אויף ווייסע רונדע הענט און פענסטער פאַרבאהאלטן זיך אין גרויע נאסע ווענט.

11

אין רעגנדיקע נעכט פארטראָג איך ניט קיין פענסטער ליכטיקע און קיין לאַמטערן.

גיי איך צו דער נידעריקער טייל פון שטאָט אראָפּ,

ווא ס'וואוינען מיינע אָרעמע תלמידים,

און דאָרטן בּיי אַ טאַפּטשאַן פאָרן מילכיקן געפעס

עס אָפּ מיט זיי א שווארצן לינון-זום,

און לייג זיך שלאָפן מיט דריי קעפּלעך קליינינקע

איינס אונטערן אנדערן וי טרעפ

אונטער אַן אלטן שעפּסן פּעלץ

און ס'לויפט דער רעגן מיט פיסלעך בּאָרפיסע איבערן ואד גאָר נידעריק איבּער אונזערע קעם.

זזז

| אין נעכט אזוינע קען איינשלאָפן אַ פרוי

נאָר לעם אַ קליינעם קינד,

ווען זיינע הענטלעך זענען צוגעטוליעט צו איר בּרוסט, וי קליינע הינדעלעך.

און טאָמער ניט -- הערט זי קינדער וויינען נאקעטע אין גאָס און קלאפּן אָן מיט קליינע פינגערלעך א סך אין שױיב און בּעטן זיך מ'זאָל זי בּרייננען אין אַ הויז.

אה

ש

אין חשוונדיקע נעכט אין מיין היימיש שטעטל גאָרניט אזוי ווייט

און מיין מאַמעס קבר טוט ניט אזוי בּאַנג, ס'צערינט דער הימל זיך

און ס'ווערט די ערד אַן אָפּענע פאַר יעדער טרער ‏ און בּלעטלעך בא דער ערך

בּעטן זיך אַליין צום טויט,

און איך בּעט אויך עפּעס

מיט נאס-געװאָרענעם געזיבט

און שטילע רייך,

/י

נעכם אזוינע זענען אַלע יאָרצייט נעכט,

און ס'ציטערן די שטערן,

זוי אָנגעצונדענע מיט אָבלדיקע הענט

און ס'חלומען זיך מאמעס אָפּנעשטאָרבּענע אין פריער ציים, בּרענגען זיי רפואות צו א קראנקן בּעט,

און לאָזן אויף אַ גאַנצן יאָר אַ פרייך,

אן איינציק אויסגערעדטן װאָרט,

10

זצ

ס'איז גוט אין רעגנס הערבּסטיקע

אַרומגײן אויף אַ טונקעלער גאַס,.

און לאָזן מיטלויפן דעם בּליק מיט װאָלקנס הינטער אַ משופעדיקן דאַך, ו' און װוי דער רעגן דראָבּניטשקע און אייבּיק לאַנני פּלאָנטערט זיך אויף הין און צוריק,

אויף הין און צוריק

פון לאַננ שוין ‏ אַ דערעסענער געדאַנק.

די פיס וועלן ממילא גיין שוין אין די קאליוז'עס פון נעץ. די הענט אין בּיידע קעשענעס פאַרזעצט

און אָט אַזױ וי לאַנג?

אייבּיק, װוי א פּאמעלעכדיקער רעגן,

און אַ דערעסענער געדאַנק,

1044

פרויעו:לידער

עם װעלן די פרויען פון אונזער משפחח בּאַנאַכט אין חלומות: מיר קומען און זאנ מיר האָבּן אין צניעות א לויטערע בּלוט איבּער דורות געטראָגן, צו דיר עס געבּראַכט וי אַ וויין אַ געהיטן אין כשרע קעלערס: כון אונזערע הערצער, און איינע וװועט זאָגן: איך בִּין אן עגונה געבּליבּן ווען ס'זענען די באקן צוויי רויטלעכע עִפּל אוה בּוֹים נאָך געשטאנען, און כ'האָבּ מיינע ציינער די ווייסע צעקריצט אין די איינזאַמש. נעכט פון דערווארטונג. און איך װעל די בּאָכּעס אַנקעגן גיין זאָגן; וי הערבּסטיקע ווינטן יאָגן נאָך מיר זיך נגונים פאַרװעלקטע פון אייערע לעבנס, און איר קומט מיר אנקעגן, וואו די נאָס איז נאָר טונקל, און ווא ס'ליגט נאָר א שאָטן; און צו װאָס אָט דאָס בּלום אֶן א טומאה ס'זאָל זיין מיין געוויסן, וי אַ זיידענער פאָדים אויף מיין טוח פארבּונדן, און מיין לעבּן אַן אויסגעפליקט בּלאַט פון אַ ספר אוֹן די שורח די ערשטע פֿאַרריסן?

11

12

צו דעם װועל איך קומען, ווער ס'האָט דער ערשטער מיר פמיין פרויען פרייר געבּראַכט און זאָגן: מאַן, כ'האָבּ נאָך איינעם מיין שטילן בְּלִיק פאַרטרױט און אין אַ נאַכט לעם אים מיין קאָפּ געליינט, ערשט האָבּ איך מיין צעה,/ ווי בּינען אָנגעשטאַכענע אַרום מיין האַרץ געבּראַכט און האָבּ קיין האָניק ניט אויף לינדערן פמיין וואונד, און ס'וועט דער מאַן מיר נעמען פאַרן צאָפּ, װעל איך אַנידערבּדעכן זיך אויף בּיידע פיס און בלייבן אויפן שווע? וי די פארשטיינערונג פון סרום, איך װעל די הענט ארויפהויבּן צום קאָפּ, װוי ס'פלעגט מיין מאַמע טאָן בּיים בּענטשן ליכט, נאָר ס'וועלן מיינע פינגער שטיין וי צען געציילטע זינד,

וז

אמאָל אין א שטיינערנער טרעפּ אזוי זיס וי א קיש אז כ'לייג זיך אנידער לענג אויס אויף זיין קאלטקייט, ווען כ'קאַן נישט דערטראָגן צום שטאָק צוֹ דעם דריטן, מיין קאָפּ מיט די דינע פֿאַרטריקנטע ליפן,

כ'בּין דעמאָלט אַ שטילע פאַרחלושטע מיירל,

װאָס שארט זיך אָן דר'ערד מיט פארגליווערטע גלידער, און בּלייבּט ערגעץ ליגן

אַלין בּאַדערנאַכט אויף די שטיינערנע שטינן.

13

14

1}

דעם שפּיג? מוז איך אָפּקערן,

עס זאָל מיין פּנים איצט אין שטילער נאַכט

:אויף מיר ניט קוקן מיט שטייפע ליפּן:

איך װועל שוין ניט בּאַרעכענען װאָס כ'האָבּ בִּיז איצטער ניט בּאַרעבנט. -

ישאָקל איך דעם קאָפּ אנטקעגן וואנט,

וי צו א לעבּעדיקן מענטשן װאָס בּאַדויערט,

וי צו אַן אַלטן גוטן פריינט,

אין שטילקייט פון דער נאַכט אין גאַנץ ענאַל

צו כ'בּין גערעכט צו אומגערעכט,

עס זיינען מיינע בּרעכען שווער און נאָך נישט אױסגעלאָרן, און ס'ציען זיך די גלידער פמיינע צוֹ דער ערר,

אויף שטומער אָנפאַרטרױא:נג צו איר אוראַלטן געוויסן,

שָ

לאנג און מילר זענען די תמוז -- אביקע באנינענס, ווען כ'האַלט מיין קאָפּ דעם ואַכן אויף אַ בּרוינער אָפּנעבּרענטער האַנט; מאַן, איך האָבּ לעם זיך פאר דיר אן אָרט אן אָפּגעהיטן, פאַר מיר האָבּ איך ניט אָפּגעהיט קיין רו און אָרט. דורך צוגעמאַכטע אויגן פאַלן לאַנגזאַמער און ווארימער די טרערן,

און שטילקיים לייגט זיך אוים,

וי העזלעך דרימלענדיקע ארום בּעט,

אט װועט דער טאָג אן ערשטן רוף טאָן

און אלע וועלן זיך צעלויפן.

און איך ועל אויפשטיין צו א שווערן לאנגן ועגי

126

1צ

פאר כלות אָרעמע װאָס זענען דינסט מיידלעך געווען. צאפּט די מוטער שרה פוֹן פעסער טונקעלע און קרונן פונקלדיקן וויין, יועמען ס'איז אַ פולער קרוג בּאַשערט, טראָגט די מוטער שרה אים מיט בּיידע הענט, און וועמען ס'איז כּאשערט אַ בּעכערל אַ קליינס פאַלט דער מוטער שרה'ס טרער אין אים אַרײן. און פאר גאסן-מיידלעך ווען ווייסע חופּה שיכלעך חלומען זיך זיי, טראַנט די מוטער שרה האָניק לויטערן, אויף קליינע טעצעלעך, צו זייער מידן מויל, פאר כלות אָרעמע, פון א מיוחסדיקן שטאם װאָס שעמען זיך דאָס אױיסגעלאַטעטע וועש כּרענגען צו דער שווינער פארן אויג, פירט די מוטער רבקה קעמלען אָנגעלאָדענע מיט ווייסן לייוונט --- ליין, און ווען די פינסטערניש שפּרײיט אויס זיך פאַר די פיט, און ס'קניען אַלֶע קעמלען צו דער ערד צו רו מעסט די מוטער רבקח לייוונט אייל נאָר אייל פון די פינגערלעך פון האנט בּיזן גאָלדענעם בּראסלעט, פאַר די װאָס האָבּן מידע אוינן

פון נאָכקוקן נאָך יעדן שכנותדיקן קינד,

און דאַרע הענט פון נארן

נאָך אַ קליינעם קערפּער? אַ ווייכס

און נאָך אַ ווינן פון אַ װיג, /

בּרענגט די מוטער רח? היילונגס בּלעטער

אויסגעפונענע אויף ווייטע בֹּערְנ,

און טרייסט זיי מיט אַ שטילן װאָרט,

ס'קאָן יעדע שעה גאָט עפענען דאָס צונעמאכטע טראכט. צוֹ די װאָס װויינען אין די נעכט אויף איינזאמע געלענערס, און האָבן ניט פאר וועמען בּרעננען זייער צער

רעדן זיי מיט אױיסגעבּרענטע ליפּן צו זיך אליין,

צוֹ זיי קומט שטיל די מוטער לאה

האלט בּיידע אוינן מיט די בלייכע הענט פארשטעלט,

11

קאַדי מאָלאָדאָװסקי (2)

18

1ַנע

איז נעכט אַזױנע פרילינגריקע דאָ,

ווען פ'וואקסט אונטער א שטיין א גראָז פון דר'ערר און ס'בּעט דער פרישער מאָך אַ נרינע קישן אוים ‏ אונטער אַ שאַרבּן פון אַ טויטן פערד |

און אַלע גלידער פון אַ פרוי בּעטן זיך צו װײיטאָק פון געבּורט, און פּרויען קומען און לייגן זיך וי קראַנקע שאָף

בּיי קרעניצעס אויף היילן זייער פייב,

און האָבּן שװואַרצע פּנימער

פון לאנגיעריקן דאָרשט צום קינד'ס געשריי.

איז נעכט אזוינע פריליננדיקע ראָ,

ווען בּליצן שניירן אויף מיט זילבּערנע חלפים

די שװואַרצע ערר,

און פרויען שוואנגערע צו ווייסע טישן פון שפּיטאָל קומען צו מיט שטילע טריט

און שמייכלען צום נאָך נישט געבּאָרענעם קינד

און אפשר נאָך צום טויט.

איז נעכט אַזױנע פרילינגדיקע ראָ,

ווען ס'וואקסט אונטער א שטיין א גראָז פון דר'ערד ארויס.

ץע

אין נעכט ווען איך בּין װאַך,

און ס'קומען צו מיר טעג מיינע פאַרנאַנגענע זיך פאַר די אויגן שטעלן,

קומט פאר מיר מיין מאמעם לעבּן, און אירע אױיסגעדאַרטע הענט

אין צניעותדיקע אַרבּ? פון נאַכט העמד איינגעהילט וי אַ גאָטס פאָרכטיקע שריפט אין ווייסע גוילים

און ס'בּייזערן זיך ווערטער פון המפּיל,

זוי פייערדיקע קוילן געלאָשן פון איר שטיל געבּעט

און אויסגעטריקנט איר דאָס מויל

װוי אַ פאַרדאַרטע פלוים,

און ס'קומען אירע טרערן װי וא קארגער-אױינציקרטראָפּנ"

דיקער רעגן,

און ערשט, אַז כ'בין אַליין אַ פרוי

און גיי אין בּרוינעם זייד געקליירט

מיט בלויזן קאָפּ

און נאַקעט האַל, ‏ :

און ס'האָט דער אומגליק פון מיין אייגן לעבּן מיך דעריאָגט און װי אַ קראָ,

אויף אַ קליין הינדעלע אַרויפגעפאַלן,

איז אָפּט פאלויכטן הע? מיין צימער אין רי נעכט,

און כ'האלט די הענט איבּער מיין קאָפּ פארװאַרפן

און סזאָגן מיינע ליפּן אַ שטילן איינפאַכן

געבעט צו גאָט

און ס'קומען טרערן, װי אַ קאַרגער-אײנציקטראָפּנדיקער רע

1929 19

20

אָפּגעשיטע בּלעטער,

ווערטער אָפּגעזאָנטע -- אָפּנעשיטע בּלעטער, זאָל דער װוינט צעטראָגן אייך,

און זאָל איך אייך פאַרגעסן,

ווע? איך בּלייבּן וי אַ בּוֹים אַ וינטערדיקער, אונטער צונעמאַכטע אויגן,. שטי

און שווייגן,

אי װעט איינוויגן די נאכט מיר אידלה

אי וועט איינוויגן די פינסטערניש מיר אַײלן, נאָר די הענט מיינע די ווייסע | וועלן אױפכאַפּן זיך, וועקן,

זי ווילן נאָך אַרומנעמען אַ ליב אַ װאַרימע

און א געטרייע,

אָס די העגט מיינע די ווייסע.

11

אַן אַלטער סדור ליגט פאַר מיר,

מיט בּלעטער געלע איינגעבּויגענע אין ראָגן,

בּא תחינות וװעגן טל און מטר

בּא דער עקדה יצחק'ס

און בּא דעם בּרענענדיקן קאלעסאויוון פון נמרוד,

עס זענען טרערן דאָרט געפאַלן שטילע,

און ווייך געמאכט דאָס בלאט,

וי ווייך אַ האַרץ ווערט בא אַ תחינה,

און יהי רצונ'ס אלע זענען אויסגעטייטלט מיטן פינגער, און שווארץ פֿארלאָפְן פון דעם זיבּנמאָליקן זאָגן,

איז ווער װועט איצטער דעם סדור גאָטס-פאָרבטיק אונטערן אָרעם טראָגן?

און ווער וועט איבּערמישן געלע בלעטער?

אפשר גאָר זאָל איך אים נעמען אויף מיין גרין גערעקטן טיש אַװעקלײגן אין מיטן, '

און ווען אַ טריקעניש װועט פאַלן אויף מיין האַרץ

דעם סדור נעמען צו די בּרענענדיקע ליפּן.

21

22

זו

א גרוס י. נ. עס איז אַ שיין געפאַלן אויף מיין פּנים. איך האָב דערמאַנט זיך מיינע איין און צװאַנציק יאָר?י א שורה פייגעלעך האָבּן צעפלאטערט זיך ארום מיין קאָפּ: און פעדעם גאָלדענע אין מיינע האָר: און ווייך געווען איז אומעטום די ערד פאַר מיינע פיס, פון נּרעזע בּיז אַדעס, אין בּליענדיקן מויל האָט שװואַרצער בּרויט געשמעקט וי פרילינג און וי פרימאָרננדיקער טויי אַף יעדען וועג האָט שוין אַ שטיין געװאַרט א ברייטער און א נידעריקער וי א דייזשע אויף דער ערר.

אַװעקגעװאָרפן אויף אים די שיך און זאָקן און דעם הוט,

און מיטן בּלויזן קאָפּ אַ בּוק טאָן זיך

צו הייסער זומערדיקער ערר,

צו זון, צו זיך אַליין,

און װוי אַ גלאָק צעלאַכן זיך

בא, כא, כא, כא, כא,

איבּער דעם יום-טובדיקן וועגי

מר גוטמאַן,. שווערער שמייכלענדיקער בּער, ס'איז אומעטיק מסתמא איצטער אייך, צווישן הויכע דייטשקעס,

און כוטערבּראדן אין בערלין,

דערגיין אין שווערע בּיכער

דעם אֶנהוֹיבּ און דעם סוֹף

פון אונזער אומעטיקער וועלט,

פון מיר איז דאָ צו זאָנן;

כ'האָבּ אָנגעצויגן בּיידע הענט וי לייצעס, און צי דעם װאָגן.

מיט מיר צוזאַמען איינגעשפּאַנט

א דרייסיק קינדערלעך פון נידעריקע גאסן, מיר וויינען אָפט,

מיר לאַכן אָפט,

מיר הױיבּן שווער דעם ליבּן אַלטן אלף בּית אין מאָדישע אוּן לאַנגװײליקע קלאַסן.

23

נעמט צו מיין דאָזיקן גערוס,

וי פולע הויפנס צוויי אדעסער לייכטן זאמר, װאָס פאלן אומגעריכט אין קאָפּ,

און טרעפן

אין בּיידע אױערן, אונטערן קאָלנער

און ווער ווייס וואו נאָך,

שֵן

ווייל די נעכט זענען לאַנגע און זענען פינסטערע, האָב איך מורא פאַרן קומענדיקן ווינטער. איך װעל איינפרירן אין ערגעץ אין אַ צימער אַ גרױיסשטאָטישן אַ שאַטנדיקן און װועל ניט אויסציען די גלידער מיינע פאַר דער זון, אָרער פֿאַר פרייד, דעריבּער האָבּ איך מורא פאַרן קומענדיקן ווינטערי

25

26

שִ

בּיידע גליקלעך עטעמען דער שלעפּער און זיין הונט. אויף הייסן טראָטואַר

איז גוט צו איינשלאָפן,

די זון נייט נידעריק אַראָפּ דערװואַרעמען די פיס

די זון, די ליבּע זון,

די איינציקע בּאַשיצערן

פאַר שלעפּער פון דער נאַסי

זצ

קרעכצן בּאַדערנאכט די אַלּטע קלויסטערס

און עס בּרומט די נאָטר-דאַם,

ווערן איבּער דער ערד די שאָטנס בּרייטער

און אַפּאָסטאָלן אין שווערע מאַרמארענע קליידער האלטן אויפגעהויבן גרינע שימלדיקע הענט. ס'חלומען זיך זיי המונות גלױבּנדיקע קריסטן קניענדיקע און פארשיכורטע פון ויירייך און געזאנג. און דער ווייסער צלם איז געלענט

איבּער אַראָפּנעבּױגטע קעפּ.

נאָר פארטאָג צעפליען זיך די שאָטנס,

עס בּלייבּן נאָר נעבּן די פיס פון הייליקן יאָאן צוויי שלאָפעדיקע שלעפערס פון דער נאכט

מיט הערצער נאַקעטע אַרױף,

און דער ווייסער צלם גנעדיקט זיי

נעבן די פיס פון הייליקן יאָאן,

28

ץח‎

איבּער סענע זענען בּריקן אָנגעזאָטלט

און די בּרעגעס זענען איינגעקעלזעוװועט אין שטיין, שלעפּט זי שיפן אָנגעלאָדענע אויף איינגעשטילטע װאַסערן בּלייבּן שיפן אָנגעלאָדענע אין מיטן שטיין, װאָלט מען אט אַזױ געװאָלט די װאָלגאַ קעלזעווען, װאָלט זי בּרומענדיק אַראָפּנעלעקט די שטאָט. נאָר די סענע גרינט מיט אייננעשטילטע װאַסערן נאָר די סענע האַלט דעם אָטעם איין

און שלאַפט.

אויך א שיכור א בּאנאכטיקער

שלאָפט אונטערן דאַך פון בּריק

ס'איז ביז טאָג בּיז ליכטיקן אַ שעה נאָך דאָ

און צום װאַסער איז פאַראַן א טריט, איינגעהילט דעם קאָפּ אין בּיידע הענט /

איז דערוויילע ווארעם אים און גוט, .

ס'איז בּיז טאָג בִּיז ליכטיקן אַ שעה נאָך דאָ און צום װאַסער איז פאַראַן א טריט,

וע

בא דר'ערד א נידעריקער פּלױט,

און פעלדער אונטער בּלויער ווייכקייט גרינען,

קומט מיין בּליק דער אָפענער צוֹ רו,

און די פיס אָן אֶפּהאַלט גייען.

ציט דער וועג זיך סתם אַזי,

פירט אין ערגעץ ניט, נאָר צו מיין האַרץ,

און די ליפּן הױיבּן אָן צו בּליען,

רעדן אוים דאָס ניט דעררעטע װאָרט.

הערן פעלדער אויפמערקזאם זיך צו צו מיינע רייד

און ענטפערן מיט שטילקייט און מיט דורכזיכטיקן רוים, קומען מיינע ווערטער צוריק צו מיר צופליען

אוֹן פאלן צו, װוי זומערפיינעלעך צום קפייך.

בא פּראָסטע מענטשן עס איך בּרויט מיט האָניק

און ס'קומט דער ריה אין מיין מויל פון פעלד און בּינען. און ווערטער לויטערע וי שטערן,

און װאַרעמע וי זון אין מיטן דרינען,

30

18

ם'איז נוט דעם קאָפּ בּאַהאַלטן אין אַ סקירדע היי;

און איינשלאָפן פון שמעקעדיקן גראָז.

און ס'חלומט זיך אַ פעלד, און האָז

און אַלץ װאָס ליב איז הערן און גערענקעןי

נאָר ס'שטעלט אַ קראָ זיך אויפן סקירדע אויפן שפּיץ, און עפנט אויף אַ הייזעריקן מוי? אַ בּרייטן.

און קחאקעט אויס, אז ס'איז שוין שפּעטער הערבּסט) אַז ס'זענען פעלדער װיסט -

און פוסט זענען די בּייטן.

און ווען דער ערשטער שניי װעט פאלן

וועט גרוי ווערן דער קאָפּ,

און ס'וועט די ליפ די אויבּערשטע זיך אָנהױבּן צו קנייטשן.

8

עס האָט זיך איצטער ווינטער-צייט פארשמעקט מִיר

די ערב פּסח'דיקע קויטערקייט פון נעכט

און מילדע ווארעמקייט פון דינעם זיידענעם רעגן,

און ס'גלאנצעדיקע שטראלונג פון מיין קינדערישן קלייד גייט אום דאָ אפשר נאָענט אליהו,

און גייענדיק לאָזט פאַלן וואו אַ זיסן װאָרט,

איך האָב געווארט אויף אים אין קינדער נעכט אין העלע יאָר איין יאָר אויס נעבּן זיין כום,

און טרעפן אים איז נאָך בּיי מיר א האָפנונג געבּליבּן. אויב סשועלן שויבּן טונקעלע זיך אָנצינדן און ווערן העל און שטומע הערצער וועלן זיך צעוויגן װוי אַ זינגעדיקער וואלר צוע? איך דעם פּנים צולייגן צו ד'רערד,

וויי?ל נאָנט װעט אומגיין אפשר אליהו.

+31

32

זא

פאָר איך מיט דער בּאַן אויף מערב, בּלאָזן אויף זיך ארבּ? פון מיין לייכטן קלייד, וי זענלען יאָנן זיך אַנקעגן פעלדער,

שווארצע,

פעטע,

אויפגעשניטענע פון אקער)

פעלדער, וועמען טראָנגט איר נוטס און זאטקייט?

און פאַר מיין פארבליבענער משפּחח װועט אַ ברויט אַ שווארצער | א סטאיען? פאָר איך מיט דער בּאן אויף מערב. : לויפן ווינטן פאַר מיין פּנים,

הוֹיבּן אויףה די האָר זיך אויף מיין קאָפּ, וי רופנדיקע האָרנס; | ווינטן, וועמען זוכט איר!

אפשר טראָגט איר מיר אַ בּשורה?

פון אן אָרט, װאָס װעט אַ היים מיר ווערן, פון אַ ערד אַ מילדע און געטרייע.

פֿאָר איך מיט דער בּאַן אויף מערב.

קומען מיר אנטקענן הייזלעך רואיקע

מיט פעלד און װאַלד בּאזאָרגטע,

האָט איר וואו פאַר סיר ערגעץ געלאָזט אַ טיר און פענסטער צִי אזוינע נישט געפונען?

פֿאָר איך מיט דער פאן אויף מערב

בּלאָזן אויף זיך ארבּל פון מיין לייכטן קלייר,

| וי זעגלען.

אָטװאָצק 1

ווילעס ענונות פאַרלאָזטע פון מענטש און פוּן וואוינען.

נידעריק פּלױטן ס'דאָ קיינער ניט קומען,

אף גנבענען עפּעס בּיינאבט,

וועגעלעך שמאָלע -- פארנליווערטע פינגער אין פּארק

און בּוימער מצבות פון עמיצנס אױיסגעשפּעט הארץ,

ניט קיין טראָט. ניט קיין קול,

כאָ -- כאָ -- כאָ -- הילנט א הוסט פון אן אָפענעם פענסטער אַרױם,

ס'גייט דאָרט עמיצער אויס,

איז מוין הארץ דאָ אַ נאַסט,

אַ צעשראַקענע האַסטיק צעיאָגט עס מין בּלוט,

איך בּין דאָ?.

דאָ, דאָ, דאָ קלאַפּט מיין האַרץ, |

איז די ערד דאָ פארקאמט מיט'ן שניי און פאַרנלעט,

און ס'האָט קיינער מיט טריט ניט צעפודלט דעם וענ

נאָר אַ הענדלער גיט הילכיק אַמאָל אַ געשריי:

פּאָמעראנצן ווער קויפט?"

שטעקט אַרױס זיך אַ האַנט -- שון

אן אָפּנעװעלקט בלאַט;

110920 2116

23

קאַדי מאַלאָדאָװסקי (3)

1

מיר זענען קראַנקע דאָ -- אַ מחנח

היישעריקן צוגעפאלענע צו ווייסקייט פון דעם ווינטערדיקן װאַלד,

מיט מיילער אָפענע אין פוילן אָטעם,

וי הייזעריקע פּידלען ציען מיר א װאָרט,

אין טיכער איינגעהילט, מיט פיבּערדיקע אויגן, ווער דאַרף אונז נאָך? |

און װאָס קענען מיר טויגן?

ס'פארהויבּן סאָסנעס חויך אַרױף די צווייגן, כְדי אונז ניט בּאַרירן,

כדי אונז מיידן, מיירן.

מיר גװאַלטעװען דעם ואַלד,

און שפּייען בּלוט אַריין צו זיינע שמעקעדיקע װאַרצלען, דערפאַר בּאַװועגן זיך בּיינאַכט די בּיימער און דערצייפן, . וי גרויפ עס איז דאָ דער בּית-עולם,

און שפּאָטן נאָך בֹּא גוסס'ע דעם

לעצטן שאָטן פון געראַנק,

מיט נרויס געוויקס, מיט פעטן שטאם

און טויזנט יאָרעדיקן לעבּן.

בּין איך דאָ אויך,,. אַ איינע.

א קראַנקע איינגעהילט אין טוך,

און טרעט פּאמעלעך אינם שניי צוישן ביימער און ס'ווייסט ניט קיינער

אַז איך בִּין עס דאָך, איך,

זז1

ס'איז נאָך אַ פענסטער אָפן דאָ,

און נאָך אַ פייער? אַ רויטס אין פינסטערניש בּאנאכט, איך װווין דאָ:

אין װוינטערדיקע פאַנגע נעבט,

בִּין איך געווען דאָ אין געפענגעניש,

געדולריק אויסגעהערט דאָס מיטנעפי? פון פריינט,

און עלנט געשפּאַצירט פון װאַנט צו װאַנט.

א טרייסט נאָך, ס'האָט דעמאָלט איינער מיר געליבּט און צערטלעך פלעגט אַװעקשאַרן אַ פּאסמע האָר

בַּא מיר פון אויג.

און ערשט בּין ווידער דאָ,

אַטװאָצק האָט מיר געבּראַכט מיט פיבערדיקע דראָאונגען פון טויט,

נקמה פאַר מיין גיכן טראָט,

פאַר לויפן איבּער בּערג, |

פאַר קייקלען זיך אַראָפּ סיט הילכיקן געשריי,

האָט מיך געבּראכט אָטװאָצק,

אויף שמאָלע וועגעלעך, פארטראַכטן זיך אויף בלייכע נעכט און זען װי מ'נייט אויס אויף לופטיקע וועראנדעס, און ווענן זיך דאָס לייב. אויף פונט און לויט,

אָט װוי אַ קעלבל ערב שחיטה צייט,

ס'איזו נאָך אַ פענסטער אָפן דאָ,

און נאָך א פייער? א רויטס אין פינסטערניש בּאנאבט איך וואוין דאָ. |

35

36

שז

מ'קומט אַהער נאָך שמייכלענדיק, |

וי גוטע פריינט געאָרעמט מיטן טויט,

פון שטורמישן וואקזאל ארויס,

און קליידער מאָדרישע

אוֹן אין פּאַריזשער היט,

ס'איז אַ קוראָרט,

יונגע קומען, שפּאנען הפקרדיק אַרײן,

אין בּארדיקער אין גרינער שטאָט,

און ווערן דאָרט פארשוואונדן, און פארפאלן, און ס'בּלייכט פּאמעלעך אויס

א בּליענדיק געזיכט,

און שפּיציק ווערט אַ מיידלש קיילעכדיקע קני. וי יורדים נאָך אַ גרויסן רעשיקן יריף / שלעפּט מען זיך אַרום דאָ הין און צוריק. און הייסע פינגערלעך פאלן צו אַמאָל

צום בּרוינעם שטאם פון בּוים,

וי ס'וואָלט נעבעטן זיך אַ יוננע האַרץ

בא בּוימער פון דעם ואַלד;

רעטונג, רעטונג!

און ס'ליגט אַ גאַנצע שטאָט

אן אויסגעהייליקטע פאר טויט,

סיט וועגן אָפענע,

און בּאַנען --- פּיאַווקעס צוגעזוינענע בּיים זייט, און ס'קאָן פון דאָרטן קיינער נישט אנטליפן. און איך בין אויך אן אױסנעבּאָדענע אהער געקומען, אין ווייסן וועש,

א זבח פאַרן ואַלד,

פון שטעט און וואנדער,

נאָר ס'זענען עלאסטיש פריש

כּא סיר די אָדערן און בּלוט.

און אפשר, כ'וועל די איינציקע אנטלויםן

פון שטאָט געהייליקטער פאַר טויט.

עָ

זיץ איך אַזױ אָפט אַ פוס איבּער אַ פוס.

און קוק דעם רעגן אָן -- און הער אים אויס.

און װי א הונט פאלט אָן,

דערקייקלט זיך פון ערנעץ וואו אַ הוסט.

איך גיב אַ ציטער אָפּ, וי ס'װואָלט אַ פליג

אַ בִּיס געטאָן אין בּרעם. י

אָטװאָצק דערמאָן איך זיך, אָטװאָצק.

און ס'פאַלט דאָס האַרץ מיר ערגעץ נידעריק אַראָפּ. זיץ איך אַזױ אָפּט א פוס איבּער אַ פוס

און קוק דעם רעגן אָן, און הער אים אויס,

וצ

איך בּין אַ וואנדער מיירל

אין בּענקעניש איז אױסגעאיבּט מיין האַרץ.

און ווען ס'עסט אויף דער טאָנ די טויען פון בּאנאַכט, פאַרשאַר איך דאָס ווייסע פאָרהאַנג? בּא מיר אין שויבּ, כ'קוק אָן אַ נייע נאַס,

און ס'לינט פאַרקנוילט

אין ווינקעלע בּיי מיר פון הארץ

אַזאַ מין ציטעריק געדאַנק:

און טאָמער װעט מיך קיינער דאָ ניט וװעלן ליבן

און טאַמער וװועט מיר קיינער דאָ ניט ועלן זיין בּאַקאַנט! נאָר גאָט בּאַהיט!

וי רעגנס אָנגעלאָדן הענגען שטענדיק אין דער לופט

און פאַלן אומגעריכט אַ שפע אויף דער ערר,/

אזוי איז פאר מיר יעדע נייע שטאָט,

אַזױ איז פאַר מיר יעדער נייער אֶרט,

און כ'ווייס שוין נישט, פילפאכיק איז מיין לייבּ, ס'װואַקסט יעדעס יאָר אין מיר אַ נייער רונג װי אין אַ בּוים, איך בין מאזאאיש אוױיסגעװעבּט פון אויפניין און פארגיין איך בִּין אַ וואַנדער מייךל,

אין בּענקעניש איז אויסגעאיבּט מיין האַרץ,

39

זַזץ

געזונטערהייט, עס האָבּן מיינע חברטעס שוין קינדער פּיצעלעך אין ווייסע ווינן פֿאון בויגן צערטלעך זיך צו זיי

מיט שטילע מאַמישע געזיכטער, מיט בּרוסטן נאַקעטע און פולע ---י, אױיסגעגאַנגען דאָס מיירלש לעבּן.

און קוקן שטיל צו מיר אריבּער,

מיט פייכטן גלאנץ און טונקלדיקע בליקן וי שװאַרצער קוק פון װאַסער הערבסט ערב פאַרפרירן, |

עס ענדיקן די טענ זיך ניט בא זיי

מיט גליקלעכע פאַרנאַכטן,

אָדער סיט לאַנגן שלעפּעניש אוֹיף גאַסן, / אין װיסטן שמייכל אויף די ליפּן, וי ס'טרעפט בֹּא מיר,,

און שלאפן שטי? מיט רונדע פּנימער,

אויף בייכיקע אויף ווייסע קישנם,

און שטרעקן אויס אַ שלעפערדיקע האַנט צום ווינ. און האָבּן ניט אין בּין השמשות פון פארטאָגן, קיין אױיסגעבּלייכטן בּליק

צו גרויער שויב, פֿאַר עמיצנס אַ ניט דערזאָגטן װאָרט,

אָדער אַ שמייכ? וועמעס. |

װאָס חזרט זיך מיר איבּער אויף די ליפן עס האָבּן מיינע חברטעס שוין קינדער פּיצעלער אין ווייסע וויגן.

געזונטערהייט!

זַזַדֵץ

איך בלייב אַ וויילע אויפן שוועל

אָט פּונקט אַזױ, וי ער איז נעכטן דאָ געשטאַנען

און שמייכל אט אזוי, װי נעכטן ערו

דערנאָך?

דערנאָך גייט אויף אין מיר אַ טונקלער נעפיל פון א געוויקס און כ'וועל דאָ שטיין אָט װי אַ סאָסנע,

צו אַ דעמבּ,

די הענט ארויף, װוי בוינעוודיקע צווייגן זענען,

אָט פּונקט אַזױ, װוי ער אי נעכטן דאָ אַ וויילינקע געשטאנען.

41

בּעסקידן 1

ס'האָבּן בּערג שוין אױיסגעבּוינן בלויע רוקנס.

רייטן אױף זיי לייכט בּאנינענדיקע װואָלקנס,

ציט זיך דער האַָרבּאַטער קאראוואן אַ קעמ? נאָך אַ קעמלג און פארגייט אין קיילעכדיקן הימל,

יל איך צוגיין צו א שפּיץ -- אַ קאָפּ אַ הויכן, וויקלען זִיך די ועגן אויס א טאָג א גאַנצן,

בּיז אויף שטיינער מאָכיקע װוי איסגעבּעטע בעט

בּלייבּט מען שטיין מיט איינגעשטילטע אויגן.

זֶ

דראפּען זיך טוריסטן דאָ מיט שפּיציקע טשופּאנעס,

מיט רוקזעק אוֹיף די פּלייצעס,

און געשמיטע שיך סמיט גרויע זאָקן,

קרייצן אויף די הענט, װי נאַפּאַלעאָנען,

און קוקן פון אַ פעלז אַ הויכן אויף די טאָלן.

שפּדיננען בּאָרוועס אונטער שיקסלעך בּערניקע וי יוננע צינן, מיט קרינלעך מאלינעס און בּלויע לאכעדיקע אויגן.

בּינדן איין די זילבּערנע מטבּעות אין די העמדער אין די ראָגן און וי מוראַשקעס אין װאַלד ווערן פאַרלאָרן,.

44

זוז

ס'וויל היינט די בּאבּיא גוראַ פון איר װאָלקן ניט אַרױסגײן, צונעטוליעט זיך צום הימל? צו דעם גרויען

און פאַרדעקט די פיס מיט שאַלן בּלויע

שפּרינגען טייכלעך-אָדערלעך און בּרומען

לעקנדיק די שטיינער בֹּא די פיס-טריט -- אירע,

נאָר די בּאבּיא האַלט נאָך אַלץ דעם קאָפּ

פארדרייט אין װאָלקן,

נאָר די בַּאבּיא וויל נאָך אַלץ ניט קוֹקן

ווערן בערג-לייט אויכעט אנגעכמורעט, , און פאַררוקן זיך די קיילעכדיקע היטלען בּיז די אויגן, און ווארימען די הויפנס אָן די רויכערריקע לולקעםו

עז

שטיל דאָס דאָרף,

ס'היטן כּערג פון בּיידע זייטן בּיז אַרױף די שטילקייט.

הערט מען נאָר פון טייכלעך זייערע

די בּאַפעלן און די בּשורות.

מיר: וועלן היינט דערטרינקען דיינע פעלדער פּױער

נעם דאָס קינד, דאָס קלענסטע אויפן אָרעם,

און הויך א נאכטלעגער אויף בארג נעפין,

אין ערגעץ אין אַ פּוסטן שייער,

היינט זאָלן פּאַסטעכער די פייפלעך פארבּאַהאַלטן און נישט

| | שפּילן ווייל זיין װועט פינסטער אויף דער באפיא גורא, און פון מערב גייט א שטורים.

ואיילן שעפּסלעך און לויפן צו די בּערג צעשראָקן, און שיקסלעך האָבן אויגן פיל מיט שאָטנס,

263

זעט מען ניט קיין שטוב.

עס בּילט אַ הונט נאָר ערגעץ פון דער נאֶָענט.

און ס'איז פון שטיינער אויסגעלייגט אַ וועב

מסתם איז צוגעשלאָגן ערגעץ דאָ אַ קרום כאַלופּקע,

און ארויפגעװאָרפן איז אַ דאך, |

און וויפ? דאַרף אַ מענטש פון פרי בּיז פינסטער?

אַבּי אַ זעקל שטרוי,

אבּי א טאָפּ א הילצערנעם מיט פּענעצן צושניטן בּרוֹיט, ס'איז װאַסער אונטער יעדן שטיין פאַראַנען,

און שטענדיק אין פאראַן א שון אונטער א בּום6

!דצ

האָט די אַלטע בּעטלערן פון דאָרף קיין זאָרגן, אויף יעדער ואַנט איז דאָ פון הייליקער סאַדיא דאָס געזיכט,

צויגן זיך אַרונטער דארע קניען,

און די ליפּן בּעטן רו און פארגעבּונג פארן דארף און א שטיקל בּרויט פאַר זיך,

איז דער הייליקער מאריאָס פּנים צו דער בּעטלערן דער אַלטער וויליק,

און עס עפנט זיך אַ נידעריקע טיר,

אַ ווינקל איז פאַראַן וואו אָנלענען דעם שטעקן און אַ באנק א הילצערנע פאר איר,

41

48

11ץ

אין דאָ אמאָל מיט יאָרן חונדערטער צוריק אוואנדער-וועג געוועזן

און יידן לאַננגעקלײידטע האָבּן געוואוסט דעם ווענ.

אַ זאַק געטראָנן אויפן רוקן

דאָס איינציק האָבּ לעם זיך, בּיים לייב,

וואוהין אַ, ייד נגעדולדיקער,

וואוהין מיט אָרעמיען פארמעגן?

מסתם אין אַננסטן דורכנעשװואַרצט

פון טשעכיען צו דעם קיסר דעם גנעדיקן פון קראָקע.

בּאנאַכט ווערן די בּערג פארלאָשן,

און שאָטנס דעקן צו אַ װאַנדערדיקן קאָפּ;

עס װאַרט אַ טאָג אַ מאָרגעדיקער,

אַן אומבּאוואוסטער טאָנ,

װאָלט ער געבּראכט כאָטש רו און לעבּן.

אַהער אין בּערג פארטראָגן אַן אױיסגעפּרואווטע תפילה,

און מיט ליפּן פאָרכטיקע געבּעטן

צוֹם גאָט צום איינציקן,

פאר וועלכן ס'שפּרינגען בּערג וי הירשן אוֹן וי ציגן,

2020

אין בּלויען בּאגינען 1

א בּלויער בּאגינען קומט אָן.

עס בּלויט שוין אַ הימל עס קרייט שוין אַ האָן, מיין בּעט איז אַ בּלימל א ווייסע און בּלוי,

| און איך בין אויף ואים א געפאלענער טוי ס'איז הייס נאָך דער אָטעם

דאָס לייב איז נאָך מידי

עס שװעבּט נאָך פון חלום פון לעצטן א גליד, כ'שאַר אִפּ פון די ליפּן דעם הייס פון דער נאכ

א תפילה א ריינע ט'דער טאָג מיר געבראַכטי

קאדי מאָלאָדאָװסקי ‏ (4)

11

מיין פארמעגן נישט צו מעסטן נישט צו ועגן, לינט צעװואָרפן וואו אויף וועגן,

ליגט בּאהאלטן אויף דער וועלט אין אַלַע שפּטלטן, טויזנט גלעטן אויפן נאקן,

הייסע קושן אוף די בּאקן, וי די זון.

אויף וועגן ראָגן

לינט פארבּונדן און פארבּאָרגן

קלאפּן פון מיין יונגן האַרץ, .

און חלומות אויף די בעטלעך

אין די שטעט און אין די שטעטלעף

שלאָנן זיך מיט ווייסע פלינל

אויף די האַרטע מויער-ציגל.

מיין פארמעגן נישט צו מעסטן,

נישט צו וענגן.

11

כּערנלעך, בערגלעך שטילע צונעטופּעטע, ב'שטעל? מיין טראָט אויף אייך ניט וילנדיק, טרעט אייך צו נאָך מער;

'שלאָפט איר דאָרטן בּאָבּעס איינגעהויקערטע? טראַכט איר עפּעס זיידעס גרויע?

זאון פארװואָס אין אַזאַ שטילקייט?

ווער האָט אייך נעהייסן טויטע זיך ניט רירן9, איך װעל? קומען! אָט װעט הוליען דער בּית עולם כ'וועל אַלױף טאָן

און דעם קבר איברעקערן,

אויסלאַכן די בנידלויה

און מיט מיינע פיס דעם גרוב פארשיטן, און פארטאנצן, פיט די הענט אַ פּאטש טאָן |

און ארויסרופן די יונגע אוֹן די שטאַרקע,

איך װעל קומען אָט װעט הוליען דער בּית עולם!

51

צ1

פליען פוינלען מחנות, מחנות, שרייען עפּעס איבּער מיר,

ווייסע פליגל אין דער לופטן, ווייסע אלע איין קאָליר,

שרייט בֹּא מיר עפּעס אין האַרצן, זיי א ווידערקו?ל צוריק

ווערט געבּאָרן ווייסע לידער,

ווייסע לידער פגן מיין גליק

ש ווייסע קוימענס, רויטע דעכער, גרויע ווענט און פענסטער-לעכער אַלע טאָג אין אַלְץ דאָס זעלבּע, גרויע, ווייסע, רויטע, געלבּע! אוי אַ פייער זאָל זיי נעמען, כ'שטיי אויף באדערנאַכט באגינען, געט אַזױ אין סיטן דרינען כ'גיב אקוק אויף די דעכער: ווייסע קוימענס, רויטע דעכער גרויע ווענט און פענסטער-לעכבשל,

53

1צ

ס'פאַלן טראָפּנס פון מיין דײך װועקן מיך און מאַכן וואך,

און זיי ריידן, און זיי בּעטן;

מיר זענען דעם רעגנס אויגן,

קום אונז גלעטן, קום אונז גלעטן, ס'פאַלן טרערן אין מיין בּעט/ פאלן זיי פון מיינע אויגן, .

און אייך ווייס ניט װאָס איך בּעט, און איך ווייס ניט װאָס איך בעטג

זַזֵץ

נעם אַ שטיין און ניב אַ ווארף

צי אין שטאָט,

צי אין דאָרף,

וואו ער זאָל ניט בּלייבּן לינן

ט'עמיצער געזאָנט אַ היגן.

און דעריבּער קומען װאָלקנס איכּער שטעטלעך און וועלדער, אוּן דעריבּער ווילדע חיות רייסן שעפעלעך אין פעלד,. און דעריבּער קליינע קינדער וויינען שרייען אין די נעבט, און דעריבּער ווינט און שטורעם דעכער א עמינקע בּרעכטי

5

זונט

הערבּסט,

פעלדער אָפּגעשאָרענע פאַרװעלקטע מיט קעפּלעך געגארטלטע גארבן, װאָס דולט אייך דער ווינט מיט אַ פייף און געפילדער דערשפּירט שוין אַ הערבּסטיקן שטארבן? לאַכט אויס אים זיין פייפן, לאַבט אויס אים זיין שרעקן, נאָך בּרייטער, נאָך נענטער צום הימ ליגן פעלרער אום ווינטער, און איך װעל אַנטלױפן צו אייך צו די פעלדער דעם ריח פוֹן ווינטער דערשמעקן, דערטרונקען געװאָרן די לידער פון שניטער אין ערגעץ צוזאמען מיט לאַנגע פארנאַכטן, ניט בּיינקט נאָך זיי פעלדער,

ווען ווינטער װעט ליגן װי סאמעט וי ווייסער צעװאָרפן.

פון שטובּ מיין װעל איך צו אייך פעלדער אַנטלױסן,

זִיצן זי און שפּינען זיבּן װײיבּער בא דעם ברונעם, צען פעדעם ווייסע ווייסע, שעפּטשען אָן אַ סוף אַ מעשה. זאָגט די ערשטע: כ'פימער ציגן, ווייסע ציגן, פאר די קינדער אויף פארוויגן, זאָגט די צווייטע: איך פלאנץ בוימער, איך זיי בלומען פאר די קינדער װאָס'ן קומען, זאָגט די דריטע: איך בּויג בויגן, איך שלייף פיילן אויף זיך שפּילן און פארוויילן, ' זאָנט די פערטע: איך סאַך קיימן, קייטן רונגען אויף פארבּינדן הערצער יונגע.

51

58

פינפטע שװייגט;

צִים זיך פעדעם רויט וי פונקען און זי גייט אין בּרונען טונקען. זאָגט די זעקסטע:

איך מאך מאָס,

איך מאַך װאָג

מעסט איך וועג איך מיין פאַרכינג, זאָגט די לעצטע:

פעדעם קורצע,

פעדעם ווייסע,

ענדיק איך אַזױ די מעשת,

א

אַן אָפּענער פענסטער, אַ בּלימל, אַ נאַכט,

עס פּלאפּלען די בּלעטער. ,

ס'איז הערבּסט צייט, ס'איז געל און עס איז נאס. פון עפּעס ואָס לעבּט ניט

און שטאַרבּט ניט

װאָס אייבּיקייט אין

האָבּ איך דורך די הארבּסטיקע בלעטער

געהאט א גריס,

60

81

פון פינסטער פון בּאהעלטעניש בּין איך ארויס און בּרייט דער טראָט

פון קליינעם פוס,

און שטאַרק דער קלאפ

פון שמאָלן פויסט,

פון פינסטער פון בּאַהעלטעניש בִּין איך ארויס. און כ'וואש די הענט,

און הויבּ צום ערשטן מאָל די אויגן צו דער זון, און כ'צינד די ליכט צום וועלט-יום-טוב

די ליכט װאָס דורות לפאַנג

האָט מען געצונדן פרוםי

כ'שפּאַן טריט פון שיין,

און פאַרבּ אין יום-טוכדיקע פאַרבּן,

די פעדעם װאָס איך וועב אויס און עב אַרי:

1920

ס איז היינט א שטילער טאג

ס'איז היינט אַ שטילער טאָני

עס האָבּן אייננעשלאַפן מיינע דאנות,

וי קינדער נאָך א לאננן וויינען,

און װועלן אױפכאַפּן. זיך ווידער

הונגעריקע צופאַלן צום כח,

זעל איך אנטלויפן אין אן אַנדער שטאָט, און אומבּייטן די קליידער

נאָר אומעטום --

גיט אַמאָל דער טױט אַ בּליץ פון וייטן מ'הערט נאָך ניט דעם דונער

פאַכן מיר א טריט אויף צוריק,

פאר שרעק אַ טריט אויף צריק,

לייקענען די פרויען יאָרן צוויי צו דריי

און בּאקומען קרומע ליפּן פון לינן זאָגן, און טענער בּלייבּן שטיין די קעפּ צום הארץ פארבראָכן, וי איינגעשפארטע אָקסן,

11

;ב'טראָג העלע זאָקן און מיידלשע לאקירטע שיך:

נאָר ס'אָגן מיך שוין אֶן.

די פריע מיטל-יאָרן פון א פרוי,

און איך האָבּ מורא אָפּקערן אויף חינטן מיין געויכט,

יעס האָבּן מענער שטאַרקע פיס,

און שטייען איינגעאנקערט פעסט אנקעגן צייט,

און דאָך גייען מיר ערגעץ אַלע גלייך, /

ווער אַ טריט פון הינטן

און ווער אַ טריט פאָראויס.

נאָר פעסטונגען איז דאָ, ווא מענטשן לעבּן לאַנג,

דאָס זענען הויכע תפיסות פון די שטעט,

וואוהין מ'פירט די אויפגעבּונטעוועטע קעגן אונז און קעגן גאָט+ עס האָבּן יענע ווייסע ווענט

ונאָר בּלינדע פענסטערלעך מיט בּלעך פאַרשלאָגענע פון זון, נאָר ס'זעט די תפיסה מיט איר גלאַצעדיקער ווייטקייט נוט און ווייט.

נעבּן אירע שטילע איינגעשמירטע ווענט.

גיִי איך דורך אמאָל פארטאָג וי אין די קינדער יאָרן לעם דער שטעטלדיקער שול ניט זיכער, צו איז סאקע דאָרט פּוסט און שטיל און אפשר שטייט דאָרט עמיצער בּיים עמור מיט פייערדיקע אויגן דורך די ווענט געווענדט צו מיר, ב'טראָג העלע זאָקן און מיידלשע לאקירטע שיך, נאָר ס'אָגן מיך שוין אָן די פריע פיטל-יאָרן פון א פרוי

און איך האָבּ מורא אָפּקערן אויף הינטן מיין געזיכט,

63

111

אַ סך בִּין איך געגאַנגען נעבּן דיין רעכטן אָרעם, און געװואַרעמט מיינע פיננער אין דיין האַנט,

אלע ווערטער נאָנט און װאַרים אוֹן בּאקאנט,

ציען זיך פאַר אונז די גאָסן גליקלאכע דערפרייטע, ס'לויפט אפריער די לבנה און בּאווייזט דעם וועג, גוט איז זאלבּאַצװײט און נעבּן דיין רעכטן אועם גוט איז זאלבּאצווייט און נעבּן דיין רעכטן אָרעם,

1028

4

קום צו חלום, מאַמע,

כ'האָבּ בּא קיינעם ניט קיין עצה פרעגן,

אַלץ װאָס לינט מיר אויפן האַרצן

וייס איך אונטער צונעמאַכטע אויגן

חברטעס וועלן בּאריידן,

און דער טאטע װעט נישט וװעלן הערן,

און דער מאַן וועט אויסדרייען דעם קאָפּ צום פענסטער. קום צו חלום, מאמע,

כ'האָב בא קיינעם ניט קיין עצה פרענן.

קאַדי מאָלאָדאָװסקי (5)

23

ץָ

אַ טאָג איז היינט -- אַ לאַנגער שמועס ווענן דיר. אַ נאַכט -- אַ שטילער טראַכטן,

א וועג -- אַ שנירעלע פון דיינע טריט, אַ שטאָט -- אַ האָפענונג דיך טרעפן און אלץ ארום אין שמויב,

װאָס שטערט מיר זען דיך פון דערווייטנפ,

ט

4

זצ

און טרעפן דיך װועט לאַנג נאָך זיין פאר מיר אַ פרייר,

דו װועסט דעם הוט אבּיס? העכער הויבען

און איך װעל נאָר אַ בּוינ טון מיטן קאָפּ

און שמייכלען וי געוויינלעך פרויען צו בּאקאנטע,

נאָר די ווייסע ציין בּאווייזןי

דערנאָך וועט מיין געדאַנק אַ פּינטל טאָן װי אַ. פאַרחלשט- אויג

;און דראַבנע װועט א פיבער טאָן מיין הארץ.

און כ'וועל זיך אוטקערן צוריק

און על אַועקגיין נאָך דיינע אָפּנעקילטע טריט.

67

68

ד א ר שׁ ט,

איין טרעפּ, צוויי.. נאָך... נאָך שוין איבּער קעפּ,

שוין איבּער דעכער

נאָר ס'איז ניט העכער. ווייט דער הימל,

ווייט,

אונטער װאָלקן,

אונטער אייבּיקייט,

און שװואַך די הענט און קורץ די גלידער און כ'פאַל אַרונטער און כ'פאַל אַנידער פארן הימל

! און פארן ווייט,

כ'פארשטעל דאָס בַּנים פול מיט שאַנד

פאר עכּעס פאר א האנט, אַ שווערע האנט,

1

דורכגעפיבּערט איבער לופט, צערונצלט זיך אויף ווענט, אריינגעקוקט אין פענסטער

אַ בּינט? נעכטנס ט'אַנגעבּראַכט די נאַכט,

האַלבּ נאַקעטע, האַלבּ טויטע,

אין שטעט פארשלאָסענע, פארבויטע, |

יאָרן שוין װי שניי צעגאנגענע, און פּנימער מיט צייט פארהאָנגענע. דודכגעפינערט איבּער לופט, צערונצלט זיך אויף ווענט, פארשוואונדן אינם פענסטער

פון װאַנען און וואוהין?

איר קינדער פון דער פינסטער.

52

70

111

אויף מיין יום-טוב קומען טויבּע פּאַטשן מיט די הענט.

ברענגען שטיינער הארטע, גרויע,

וי די אויגן װי די שטומע,

וי די הארטע ווענט,

שריי איך זיי אַ װואָרט אין אויער

און די ציינער האלט פארפּרעסט,

קוקן זיי װוי טוױיבּע שטיינער, מיינע געסט,

1/

א טרוקענער א דאָרשטיקער לינט סיין קרוג, און איך גיי אום איבּער די גאַסן

און איך זוך אַ טראָפּן װאַסער

און איך ניי אויס

אוןאיך ניי אוים

נעבּן מיין קרוגי

ליינ איך מיינע ליפּן

צו די װואָרצלען פון די בּוֹימער,

צִי איך זיך מיט אוינן און מיט מויל

צו רעננס פון דעם הימפ,

און ביטער איז מיין צונג פון װאָרצלען פון די בּוימער און דאָרשטיק איז מיין מויל,

(און מיד זענען די אוינן צום הימל קוקן,

און כ'זוך מיין קרוג,

און ער איז טרוקן,

71

22

שווימענדיקע קעפּ און שפּאנענדיקע מיס, און אייליקע בּאוועגונגען פון הענט. איך זע ניט קיין געזיכטער

מ'קוקט אראָם,

מ'זוכט אַן אָרט

אויף שטעלן דאָרט

א טראָט,

נאָר אייניקע געציילטע,

לאַנג געװאַרטע,

שיקן מיר א פרעגנדיקן בליק

פון אונטן אויף אַרויף

און שפּאנען הפקרדיק אָן שרעק

צוֹם גאַס, צום עק,

און ס'רערט די גאַס מיט צענדליקער מיט פארבן, װאָכעדיקע, יום-טובריקע,

כ'קאָן זיי קוים באנעמען

מיט פאַרבּןזקולוח

און מיט קולות-טריט,

װאָס האָבּן ניט קיין נעמען,

וואוהין? נאך װאָס? פאַר וועמען? מיט אן אייבּיק רעדעוודיקן מויפ, און מיט אן אייביק וואָכנדיקן לעבן,

ויפ די גאָס קיין ענטפער סיר נישט געבן.

1020

תּפילות.

ניט לאָז מיך אונטערגיין,

וי ס'פאלט אראָפּ א שטיין אויף הארטן גרונט.

| און מיינע הענט זאָלן ניט דאַר ווערן,

וי צווייגלעך פון א בּוים,

ווען ס'שלאָגט אראָפּ דער ווינט די לעצטע בלעטער. און ווען דער שטורים רייסט פון דר'ערד דעם שטויב מיט כעס און ווויען,

זאָל איך נישט זיין די ל?עצטע פליג,

װאָס צאַפּלט זיך צעשראָקן אויף א שויב.

נישט לאָז מיך אונטערגיין.

כ'האָב אזויפיל געבעט,

נאָר וי אַ גראָז דיינס אין ווייטן ווילדן פעלד פארלירט א קערנד? אין שויס פון דר'ערד

און שטאַרבּט אַװעק,

פֿאַרזײ אין מיר דיין לעבּעריקן אָטעם,

וי דו פארזייסט א קערנד? אין דר'ער-

73

אי 5 :

11

איך ווייס נאָך ניט צו וועמען,

איך ווייס נאָך ניט פאַרװאָס איך בּעט, אַ תפילה ליגט בּא מיר געבּונהן, / און בּעט זיך צו א גאָט

און בּעט זיך צו אַ נאָמען.

אין רעש פון גאַס,

מיט ווינט צוזאמען, ווען ער לויפט מיר פאר די לִבַּוָא אַ תפילח לינט בּא מיר געבּונדן, |

און בּעט זיך צו אַ גאָט

און בּעט זיך צו אַ נגיכען.

111

איך לינ בּא דר'ערד,

איך שטיי געקניט

אין רונג פון מיינע האָריזאָנטן,

און שטרעק די הענט

מיט אַ געבּעט

צו מערב, ווען די זון פארגייט,

צוֹ מזרח, ווען זי נייט דאָרט אויף,

צו יעדער פונק

בּאווייזן מיר דאָס ליכט

און העל סאַכן די אויגן

צו יעדעם ווערעמ? װאָס גליט אין פינסטערקייט ביינאכט, ער זאָל זיין וואונדער בּרענגען פאַר מיין האַרץ

1

און אויסלייזן די פינסטערקייט. װאָס איז אין מיר פארמאַכט,

5 גי

76

זוען ס'איז מיר קאלט אין וועג פארטאָג,

און כ'שעם זיך מיט מיין גרין געזיכט אַרײנפאָרן צו זיך אין שטאָט,

אן אויג איז טאָמער וואך שוין אויפן וועג,

און װועט מיין עלנדקייט דערזען

און וועלן אויסמעסטן מיין אומגליק,

אָט דעמאָלט ווייס איך מיט מיין גאַנצן בּיסל בּלוט,

אַז ס'איז מיין מאַמע טויט,

און ס'איז ניטא שוין מער איר ווארים בּעט

אַ גרייטע צוטוליען מיין ליידיק לעבּן.

און זאָל איך אפשר דורכפאָרן כא זיך לעם שטובּ,

ניט אָפּשטעלן דעם װאָגן

און לאָזן פירן זיך צום פעלד,

| און דאָרט בּיים שטילן בּערגל ערך,

אַליין זיך גאָר פאר אַ מצבה שטעלן? און ס'וועלן מיינע ליפן שטיל און װייטאָקדיק זיך קרימע. ,, מאַמינקע מאמינקע מיינע +

11

איז וואו זאָל איך נאָך לויפן וואן, מיין פּנים טראָגן װי אַ בּלייכן פלעק אין טונקלקייט פון שרעקעדיקע נעכט? קיין ארגענטינע?? צי קאנאדע?

און איינשליננען אַ דייע ליידיקע און שאטנדיקע טעג אין ערגעץ אויף אַ פרעמדער ערך? און לאָזן דאָס קליינע שטעטעלע מיט לעצטן בּיס? אייגן בלוט

אויף גאָטס באַראָט,

אַ חפקרדיקע שאָף צווישן דערפער? און הערן אין חלומות פון די נעכט וי מאַמעס וויינען אויף די גאַניקעס נאָר טעכטער און נאָך זי

אין אומרואיקער פרעמד אַועק

און ווילן ניט צוריק גיין אין די פּוסטע הייזער. און נעפּלדיק װעט חלומען מיין האַרין, וי -אונזער גאַניק שווייגט פארוויסט, נאָר ערגעץ אין אַ זוינק? שטוב

דער טאַטע עלנט אוױף אַ בּעט? לינט מיט פּנים אויפגעקנייטשטער הויט פאַר צער פון קינדער?

איז וואו זאָל איך נאָך לויפן וואו, מיין פּנים טראָגן װי אַ בּלייכן פלעק אין טונקלקייט פון שרעקעדיקע נעכט?

די

זז

;אין אונזער גאָרטן שטייען אויס די פרוכטן, אַלע יאָר בּיז הערבּסט בּיז שפּעטן,

קנייטשן איין זיך עפּל, װי אַלטע פּנימער,

שאַקלען זיך,

פיז דער ווינט יאָגט זיי ארונטער, ישלאָגן זיי וי גרויסער האָג? אין די שובּן.

און ווען איך ליג פאַרטאָג

לעם די נישט אויפגעכּעטע בּעטן פון מיינע שוועסטער,

װאָס האָבּן אױסגעװאַנדערט,

הער איך מחנות קראָען לאָזן זיך צום גראָז אַרונטער,

גי איך רעשיק אן עפן אויף דעם פענסטער,

זאָל די וויסטקייט הערן,

יס'וואוינט נאָך עמיץ דאָ,

ניבן פויגלען זיך אַ הויבּ מיט אַ געשריי

און דער טאַטע פון דעם פערטן צימער,

הוי, ווער איז דאָרט?

רופן מיר זיך איבּער אין דער ליידיקייט מיט וידערקולותי

שז

און ווען איך קום אַמאָל אַהיים צופאָרן

שטעלן שכנות זיך אַרום אַ רעדל ארום מיר,

און וועגן װוי אלטע װאָג-שאָל מיט די קעפּ,

אוֹן האָבן נישט פון וועמען ברענגען מיר א גרוס,

און איך שווייג אויך אנקעגן זי

דריי איך זיך דערנאָך ארום אין מאַרק

זוי אַ פארבלאָנרזשעט שאָף

א טאָג צִי צוויי,

דערנאָך פארצי איך א ואואַלקע ארום הוט און ס'פירט פארטאָג סיך וויננדיק אַװעק א צופעליקע פור, דער טאַטע בּלייבּט וי אייננעפלאַנצט לעם גאַניק שטיין. און ס'לייגט זיך אויס אַ גרויער טוי אויף זיינע האָר.

19

80

צֲ

אַ נרוי לאַנד מיט װאָלקנט אייבּיקע אויף חימ?ל פעלדער, בא דיר אין פלאַכן שוֹיס פון ברוינעם זאַמך,

האָבּ איך געריסן קינדווייז בּיים היימיש פּלױט

די דאַרע קריגעלעך פון דאָרן,

און אויף אַ דינעם פאָדים קרענצעלעד געניושעט,

פון ווילדע ארבּעסן

װאָס וואקסן חושכדיק בֹּא דר'ערד,

אַ גרוי לאַנד מיט טעמפּע קלאַנגען פון די טונקעלע ערלים, בּא דיר אויף האַרטן פעלך

לעם גריבּלדיקע וועגן

האָבּ איך געזאַפּט, געזאַפּט און זיך געהױבן,

אָט װוי א וװואסער-בּלאט

װאָס ציט זיך, ציט זיך, ציט זיך בּיז אַרױף

ארויס פון זומפּיק מוטער-שויס אַרױם,

צו הוילער ועלט,

צוֹ נאקעטער זון;

צום ווייטן בּלויז, האָבּן זיך היימישע וויקעלעך נאָך מיר נעצוינן, די פיסלעך פון אַ האָז װאָס בּלאָנדזשעט צווישן קאָרן, די צווייגלעך פון אן אלטן בּוים פון אן עקרה, די זטיעזשקע אויף די טלאכע גיישע פעלדער, און אונזער הימ? דער פארגרויטער און פארגעלטער, א גרוי לאַנד, ווען ס'האָט מיך חייס געפארבּט די דרום זון מיט חנ'עוודיקע פארבּן, און ווען מיין האַלז איז בּרוין נעווען װוי ליִטע ערד -- האָבּ איך נעהערט דעם כליפּעדיקן ווינט, װאָס ווינט זיך אויף א שבּיץ פון דיינע ווערבּן - א גרוי לאַנד! אין קרומען פירעק צווישן צוויי הכנעה'דיקע דערפלעך, ווען נידעריק נעבּן זיי פלעגט דורכשנירלען דער בּאַן, זיין אָנזאָניקן רוף פארליבּט, פארליבּט פלעג איך מיט ציטער ווארטן װאָס קומט אָן פון אַ דאָרט, װאָס גייט אין אַ אַהין. און ערשט, אז ס'זענען הארט שוין מיינע ביינער, אוֹן יעדער לאַנד האָבּ איך אַ פרילינג שוין פארקויפט, צום בּרוינעם פלאַך, אין נירעריקן שוים, ניי איך צוריס, אַראָפּטרײסלען דעם שטויבּ פון מיינע קליירער,

1023 81

קאדי מאָלאָדאָװוסקי (6)

82

ליים:גרונט,

פאָרן פורן ניישע צום נאָנטן ישוֹב

צלמען די יונגע שיקסעס די פולע בּרוסטן

בּא גריבער פון צעניעלניע:

היט אויס אונז גאָט פון שלעכטע רוחות,

און ס'ציטערן דערנאָך זייערע בּרייטע אַקסלען אין רויטע קאָפטעלעך

אויף שאַקלענדיקע פורן

און זיי ווישן זיר מיט האַרטע דלאָניעס

דאָס מויל? און שטערן,

ז

האַרט איז זיין קנאַכעדיקער שטעקן

און האַרט איז די ליימיקע ערד

בּער צענעלניקס. -

קלאַפּט ער מיטן שטעקן וי מיט אַ לאַנגן שנאָבּל

און ס'ענטפערט אים די ערד מיט אַ לוטערן קוֹל,

און ער ציילט וי אן אלטער זייגער זיינע טריט

אויף די שטחים פּאָרצעלאן-ליים,

בּיז ס'ווערן זיינע אויגן װוי צוויי פאַרשימלטע וואסער גריבּער --- איין גראָז ניטאַ -- שמייכלט בער | אויף דער עקרה'דיקער ערד,

קלאַפּט מיטן שטעקן װי מיט אַ לאַנגן שנאֶבּל ,

און ס'ענטפערט אים די ערר מיט אַ לויטערן קוֹלי

נז

ופיר פאדעלטערטע טעכטער. זי ווייסע. לאַנגװײליקע גענז י האָט בער צעגעלניקי בּאָרן זיי זיך פארטאָנ אין די ליים גריבער, און טוקן זיך שווער, װוי ווייך געפלאַכטן טייני וי לאנג װעט מען אזוי די גריבער מעסטן? פרעגט די עלטסטע: וי לאַנג װעט מען אזוי מעסטן? ענטפערט דער ליים-גרופ פון דער צווייטער זייט ליגן זיי אויפן בּרעג מיט פולע, צייטיקע לייבּער מיט שטערנס װוי פארלעגענער אלטער זייר,

ע1

בּרענגען אָן די נעכט אויף דער צעגעלניע לאנגע שעהן! און די קוימענס וווען אֶפּ פארצוקטע יאָרן, און די טעכטער קאָרטשען זיך װוי קראַנקע קי און קערן בּיז פאַרטאָג די קישעלעך פון איין זייט אױפֿן צװײיטן אויף קילן זיך דאָס פּנים. און פּלוצלינג לאַכן אַלע, און האַלטן אָרעמס נאַקעטע אויף וייסע העלזער -- בער צעגעלניק ציילט שוין זיינע טריט, די אוצרות פּאָרצעלאן-ערר,

83

4

צ

גייט זי אויף אַ דאָרן שטעקן אָנגעלענט די אלטע מאמע, און ס'קלעפּט דער ווינט איר אויס די בּיינערדיקע פּניען? שווער צו אויסהערן דעם ווינט פאר איר שוואכן קאָפּ, און זיין אױיסגעלאַסן שטורעמען דאָס איינזאַם הױיז אויף די אױיסגענאָלטע שטחים פּאָרצעלאן ליים, קומט זי װי אַ גרויע כבּעטלערן צום ישוב, בּא די קרובים אפדאגען אַ נאַכט שאקלען קרובים מיט די קעפּ, ווינן אויפן וואנט זיך לאַננע שאָטנס קענען נישט פארווינן דער שלאָפּעדיקער מאמעס צער פרי נאָך לאָזט זי אויפן טיש אַ קופּערנע כטבּע (קליינווארג איז בֹּא לייטן דאָ) און טראָגט צוריק איר אויסנעדאגעטן קאָפּ, וי אן אױפגעפּלאָנטערטן קנויל, צו דעם הויכן צוים פון דער צעגעלניע.

דַע

ציען זיך אַדשורה פורן צינל

שווער און לאַנגזאַם.

און די טעכטער בּא די פענסטער | שפּארן אונטער שווער די געמבּעס אויף די עלנבּויגן און קוקן נאָך די רויטע פורמאנישע נאקנס

בּיזן לעצטן,

און ס'ציען זיך די כליקן זייערע ווייט אויפן וועג אַראָם און בּלייבּען הענגען אויף דער גרויער ליידיקייט, דערנאָך צענייען זיך די טעכטער איבער צימערן און כּלאַנדזשען לאַננזאַם איבער דרי שװעלן,

וי קראַנקע שאָף

שיט האַלב-פאַרמאַכטע אויגן,

85

86

זַזֵע

יענע נאַכט קרעכצן שלעפעריק די טעכטער פון צענעלניע

פאר שטילן װייטאָק

און שלאָנן מיט די קעפּ זיך אָן די ווייסע קישנס

און שְרייעןי

מאמע, ס'זויגט אונז איין דאָס ליים דאָס נאסע,

און צאפּלען זיך אין בּעט, וי גרויסע פיש געכאפּטע,

לויפט די אלטע מאמע א נאקעטע פון איין בּעט צו דעם צװייפג

און שאַרט מיט אָדערדיקער האַנט איבער

אַ רונדיק ווייכן אַקטל,

און רעדט מיט ליפּן בּלוילעכע, אַראָפּנעפאלענע פארצערטע

--- אויף וויסטע דערפער, קינד, דיין שרעק און אומעט,

3

וזנץצ

נאַכט איז טונקלי

! אװיסגעלאָשענע און לאַנגע

קאַזאַרמעס איינציקע צעװאָרפן דרימלען,

און אויף דער ערד ווייך האָבּן זיך אױיסגעשפּרײט די שאָטנס, פון צעגעלניע מיטן פעלד צו זיי א פרוי גייט

טראָט בא טראָט, וי נאָך אַ בּאַנאַכטיקער לויה.

און פאר איר װווי אַ טונק? אֶרון שווימט איר שאָטן,

און פאַרטאָג בּלייבּן אויפן פייכטן זאַמד די קליינע טריט איינס נעבּן אנדערן

אויף הין און צריתק.

87

88

14

עס זענען ווייסע פֿאָרהאַנגען פאַרטאָג אויף שובּן, וי צונעמאַכטע אויגן. |

און די טעכטער הויבן שווער די קעפּ,

און שטעכן אויף מיט שפּילקעס בּיינערנע

דאָס בּיס? אויפנעפּלאָנטערט האָר.

און נוט איז װאָס אין קאַלט דער אייזן פון דעם בּעטי דעט שטערן צולענען,

און הערן, װי עס זויגט אין ערגעץ אין אַ גרובּ,

דאָס וואסער מיט אַ רירעוודיקער צונג די ווייכע ערד, און האַרט ציען זיך אָן פון דער פאַרטאָגעדיקער קעלט צוויי אַפּלען בּרוינלעכע

גרייטע פאר א קינדס אן אויסגעשטרעקטן מויל,

און ווייך דער בּליק ווערט

וי דאָס מוטערלעכע צערטלענדיקע אויני

און ס'קען באגעגענען אַ בליק אַזאַ,

א נישט קיין אויסגעבּעטע בּעט

מיט קישנס שטייפע שטאַרק נעפרוירענע פון נאַכט

פון אַ שוועסטער װאָס ט'אַװעקגעבלאַנדזשעט בִּיז פאַרטאָג,

אויף זוכן וואו אַ ווארים לייב,

פאַלט דאָס פּנים צו דעם ווייס געוועב פון ציך,

און דאָס סוי? און בּרעמען

און קנייטשן צוויי ואון דריי,

וי אותיות פארבליבענע פון אויסגעבלאקעװועטן כתב.

8

ציילט די יינגסטע טאָכטער אירע װועש

און ס'גליטשן זיך פון אירע קניען

געפּרעסטע ליילעכער אויף דר'ערד.

און זי האלט לאנג צו זיי דעש קאָפּ אראָפּגעבױגן

וי צו קינות. | |

צו װאָס דאָס שמעקעדיקע וועש,

אַז ט'געלאָזט איר ווייס געלעגער קאַלט אויף בי פאַרטאָג און איצט האָט זי פון נאַכט געבּראַבט אראָפּגעלאָוטע אַקסלען און אַ מידקייט אונטער די בּרעמען

ערגעץ טיף אין קאָפּ:

ציילט די יינגסטע אירע וועש

און ס'נגליטשן זיך פון אירע קניען

געפּרעסטע פיילעכער אויף דר'ערד.

89

אָרעמע ווײיבּער,

אַרום די נעגל האָבּן שווארצע רעמלעך אייננענעסן זיך אין ליים

: וי בּא אַלע ווייבּער די פאַראָרעמטע, װאָס שייערן פארברענ- טע טעפּ. -

כ'האָב אויך שוין פיננער נעלבלעכע |

װאָס טראָגן בּיינערדיק אַ קויש.

און אוינן ליידיקע וי אן אויסנעטרייסלטער זאק,

בּאגינען טרעף איך טרעגערינס פון מילך,

מיט קאנען זילבּערנע

װאָס ציען זיי די אקסלען נידעריק אַראָפּ,

און איינס לעם צווייטן טראָגן מיר אַדורך די שווערע לאַסט

װי שטומע אייזלען איינגעשפּאַנטע,

װאָס האַלטן שווער די קעפּ צו דר'ערר,

כ'האָבּ אויך שוין פינגער געלבּלעכע

װאָס טראָגן בּיינערדיק אַ קויש.

11

אין תמוז נאָך פאלט אמאָל א בּלאַט אַראָפּ פון בּוים,

און אן אומנליק קומט צו פריער צייט

און בּרעננט א מאָגערקייט צום לייבּ.

מיט מיר האָט אויך דער אומנליק פרי גענומען זיך בּיים האַנם וי ארעסטאנטן צוזאמען אויפנעשמיטע אויף א לאנגן ועג. נייען מיינע פיס פּאמעלעך,

זוי נישט געצאָלטע בּעל מלאכות

אומעטיק און מיד,

אין מיינע חלומדיקע נעכט

בּין איך אין אַ טונקעלער שטובּ,

צווישן יבער אויסגעמאטערטע און צוגעפאלענע צו דר'ערדר און זייערע הענט זענען מיר גוט בּאקאנטע הענט

מיט נעגל אויסנעשטשורבעטע פאר אױסגעהאָרעװעטע יאָרן. כאַפּ איך אויף זיך מיט אן אָפּגעלײמטע הארץ,

און ס'גייען מיינע פיס פּאמעלעך,

וי נישט געצאָלטע בעל מלאכות אומעטיק און מידו

91

געט

111

פרויען טראָגן קאַשיקעס מיט בּרויט און מיט קארטאָפפ, און זויגעדיקע קינדער בֹּא די בּריסטן.

די גרעסערע שוין שפּילן זיך אין ווייסע צייכן, אדער ס'שלאפט אַ מידע קעפּל

אויף א בּערג? זאמד א ווייכןי

אַכצניעריקע טראָגן ווייסע שיך און זאָקן

און שמייכלען צו די אויסגעחלומטע חלומות צו זיידנס אין די שוי-פענסטער פון ווייטע נאָסן און צו די גרינע פּארקן.

זיי שמייכלען צו די אויסגעחלומטע חלומות, אויף טונקעלע געלעגערס קרעכצן דאָ די אַלטע און ווילן עפּעס זען אין די געדיכטע שאָטנם, טרערענען בא זיי די אויגן

עסן זיי פון שיסלען ערדענע

אַ טונקל ניט געועען עסן, /

עז

עס הערן זיך די ערשטע רופן

פון די פארקויפער אין די גאסן,

און מיך רופט אויך מיין טאָג

מיין װעג דער אויסנעשטעלטער

איבער דריי-פיר שוועלן,

און ס'ווארטן אויף מיר קינדערלער

מיט בּיכלעך אוֹן מיט העפטן,

מיט שרייעדיקע פּיסקלעך

און בּאָרװועסדיקע פיס,

נאָר זאָל מיין קאָפּ נאָך צופאלן צום קישן, און זאָלן חלומות קומען לייכטע אין פארפירערישע צו מיין בּעט.

עס ווילן נאָך אבּיסל שמייכלען מיינע לפּן צו מיינע ליבּע חלומדיקע געסט.

3

צָ

;איז שוין אַזױ טייער בּרויט אין לאַנר? װאָס האָט זיי אויפגעטריבּן פיר צי פינף אין ראָג, וי בלעטער עטלעכע אראָפּגעשלאָגענע פון צווייג,

ווען פ'דרייט זיך מיט זיי אויס א לעצטע דרייעניש דער וויגט, אויף צײיאָנן זיי צו א וואנט אויף פוילעניש און אונטערגאַנג. בּא איינער אויף די אויפגעשטעלטע עלנבּויגן

זוייען זיך די ראָגן פון דעם טוך

אַ חשוונדיקע ווייעניש און שלאָגן זיך אָן קלייד, איז שוין אזוי טייער בּרויט אין לאַנד? אָדער ס'האָט קיין איינע ניט פון זיי קיין אַלטן טאַטן װאָס זאָל אויפקלעמען אַ געלע דורכזיכטיקע פויסט? ;און אפילו ניט קיין אויסגעדארטע שװועסטער

ערגעץ אין אַ קעלער, אין דער נידער װאָס זאָל קומען איינמאָל אין אַ דעגן מיט גרויסע שיך און ארויפגעכאַפּט אַ פעלצל אויף די אַקסלען

און װאָרענען מיט װויסטעניש פון לעצטע טענ? קומט אמאָל דער ווינט און ווויעם לאנג און טרויעריק, בּא די געזילבּערטע און הויכע קנאפל און פארגייט בא די געקאלכטע העלזער אינדערהויךי איז שוין אַזױ טייער בּרויט אין לאַנד? װאָס ט'זיי אויפנעטריבן פיר צי פינף אין ראָג זוי בּלעטער עטלעכע אראָפּנעשלאַגענע פון צווייי?

5 34

זצ

צום קליינעם שטעטעלע צו מיינעם, װאָס איז געבליבּן שוין כמעט אינגאנצן וויסט, קער איך זיך אַמאָל, וי צוֹ אַ מזרח-װאַנט און בּעט פאר זיי פאר אלעמען, װאָס זענען דאָרט פֿאַרבליבן. עס זענען הייזלעך דאָרט פאראן וואו מ'האָט שוין לאנג קיין לאָמ נישט אָנגעצונרן, און אין די ווינקלען זיצן די פארבּליבענע און זאָגן מיטן אלטן נוסח ;און בּעטן פאר דער אָרעמער חיונח, נאָר ס'זענען אַלע וועגן מיט הויכן שניי פאַרװאָרפן און אלע בּרונימער מיט אייז ארומגעפראָרן, טראָגן יונגע זיך מיט האַרטע זוכעדיקע שנאָבלען אין דער וועלט אַװעק, און אלטע בּלייבּן אין ווינקלען נישט בּאלויכטענע אין ערגעץ קינן,

יצ

עם הענגט נאָך אלץ דאָס בּילד פון מטה מאנטעפיארי, א לאנג פארגעלטעס שוין אונטערן גלאָז

אין טאַטנס שטובּ אויף מזרחדיקער װאַנט,

אַהער האָבּ איך געבּראַכט

פון בּלויער וארעמער אוקראינע

בּלֵייכע און בּארויבטע הענט -

און אויגן טונקעלע וי אויסגעבּרענטע היילן,

און חלומות לאנגע פון װוויעדיקע קינדער און פון; הינט, און ;מיין ,קאָפּ צום לעבּן אַ. בּאשערטן.

נאָר ס'הענגט דער טויט א נאַנטער,

װי אַ כּגד איבּער מיין בּעט ‏ /

אָט נעבּן בּילד פון משה מונטעפיאה

דעם לאַנג פארגעלטן שוין אונטערן נלאָז

אין טאַטנם שטובּ אויף מזרחדיקער װאַנט,

1920